Adan en Eva - Ayaan Hirsi Ali en Anna Gray

''Adan en Eva' werkt niet verbroederend'
Door Bas Maliepaard

Trouw boeken, 7 juni 2008

Vorige

Nooit eerder kreeg een Nederlands kinderboekendebuut zoveel media-aandacht als 'Adan en Eva' van Ayaan Hirsi Ali. Het boek ligt pas een week in de winkel en de nieuwbakken jeugdauteur heeft de ontstaansgeschiedenis en bedoeling van haar eersteling al in tientallen vraaggesprekken uit de doeken mogen doen. Dat had tot gevolg dat bijna niemand zich boog over de vraag of ze wel een gesláágd kinderboek heeft geschreven.

Interessant is 'Adan en Eva' in elk geval, omdat er nauwelijks jeugdboeken zijn over de integratieproblematiek en de multiculturele samenleving. Bovendien staan kinderboekenschrijvers niet bekend om hun politieke engagement. Alleen Jan Terlouw, oud-politicus van D66, verpakte zijn maatschappijkritiek in jeugdboeken; het meest nadrukkelijk in de klassieker 'Koning van Katoren' en recenter: 'Zoektocht in Katoren'.

Het grote verschil tussen beide politici is dat Terlouw over literair talent beschikt en Hirsi Ali niet. Ze schreef een vlak en fantasieloos verhaal dat aan alle kanten rammelt. De Marokkaanse Adan woont in een Amsterdamse achterstandsbuurt, maar gaat naar school op een sjiek, 'wit' lyceum in de binnenstad. Daar wordt hij vanwege zijn afkomst met de nek aangekeken. Zelfs door docente Van der Hoeven (vernoemd naar de voormalig minister van Onderwijs?). Zijn joodse klasgenootje Eva is ook een buitenbeentje, vooral vanwege haar corpulente voorkomen.

De twee brugklassers raken bevriend en dat stuit op grote weerstand in hun beider families. De boze stiefmoeder van Eva weet dat alle Arabieren tuig van de richel zijn en ze het op de joden gemunt hebben. De familieleden van Adan weten op hun beurt dat joden monsters zijn, die moslims doden en hun bloed drinken.

Hirsi Ali wil jonge lezers met dit verhaal laten zien dat vooroordelen gevaarlijk zijn, vertelde ze in de interviews. Dat doet ze zeker, maar vervolgens laat ze de uitdaging liggen om deze en andere denkbeelden te verklaren, te ontkrachten of te nuanceren. Toegegeven, we leren dat joden geen bloed drinken. Maar, om iets anders te noemen, de stiefmoeder wordt wel stereotiep afgeschilderd als een dominante, uitbundige vrouw met evenveel centen als anti-Arabische sentimenten. De vader van Adan is antisemiet én tiran in eigen huis: hij slaat zijn vrouw en huwelijkt zijn minderjarige dochters uit.

De vriendschap tussen de brugklassers moet de jeugd laten zien dat het ook anders kan. Maar omdat die psychologisch zo slecht is uitgediept, blijft dat beeld van verbroedering niet hangen als je het boek uit hebt.

De vele knullige perspectiefwisselingen maken het kinderen bovendien lastig zich met Adan of Eva te identificeren. En de merkwaardige opmerkingen van de alwetende verteller zetten de hoofdpersonen al helemaal op een afstand: "Met hun beperkte kennis van de toestand in het Midden-Oosten wisten ze geen van beiden hoe dit gesprek verder moest gaan." Dat is, vrees ik, ook een probleem met dit boek.


© Bas Maliepaard 2018 | Disclaimer | Ontwerp - pmsmt