De gans en zijn broer - Bart Moeyaert

'Filosofisch vee'
Door Bas Maliepaard

Trouw Boeken, 22 november 2014

Vorige

Het zijn teksten om te herkauwen, de dierenverhalen die Bart Moeyaert in 2001 voor De Standaard Magazine schreef en die nu bijeengebracht zijn in 'De gans en zijn broer'. Een perfect verzorgde uitgave, trouwens: leeslint, donkerblauwe drukletter en krachtige prenten van Gerda Dendooven, met ganzensnavel-oranje steunkleur. Alleen daarom al een boek waar je met plezier vaker in leest.

Maar daartoe nodigen Moeyearts filosofische verhalen dus ook uit, vooral bij bedachtzame jongeren en volwassenen. Ze spelen zich af op het erf van een boerin, waar de gans en zijn broer gemoedelijk samenleven met een stel schapen, kalkoenen en een hond. Anders dan de andere dieren, die het leven nemen zoals het komt, vragen de ganzen zich van alles af over hun bestaan en proberen ze peinzend, pratend en ruziemakend tot antwoorden te komen, wat overigens lang niet altijd lukt. Wanneer houdt de dag op en begint de nacht? Wat is geluk? Zijn kalkoenen nuttig?

Maar de verhalen beschrijven vaak ook het menselijk tekort, vermomd in vacht en veren. Ze gaan over onverdraagzaamheid, opschepperij, jaloezie, roddel, oordeel. Als de boerin plots verdwijnt, verandert ze in de gesprekken tussen de dieren al snel in een harteloos wezen dat hen botweg heeft laten stikken. Maar dan schrijft ze hun dat ze plots weg moest om haar oude moeder te verzorgen en schamen ze zich diep. Dat staat nergens, maar: “Niemand wilde de brief lang vasthouden.” Moeyeart toont zich zoals altijd een meester van de suggestie.

De korte hoofdstukken zijn soms lichtvoetig van toon, dan weer wat ernstiger, maar telkens in glasheldere taal geschreven, met regelmatig mooie zinnen waar je even aan blijft haken: “Toen gebeurde er iets wat een nieuwe herinnering zou worden.”

Het ontroerendst zijn de verhalen over de verbondenheid die de gans en zijn broer voelen en het besef dat ze desondanks alleen zijn. Gans schrikt van de gedachte dat zijn broer hem misschien niet nodig heeft en realiseert zich in een ander verhaal dat niemand weet wat er in hem omgaat als hij erover zwijgt. En de broer overvalt het volgende inzicht: “Ineens wist hij weer dat samen wel bij elkaar kon zijn, maar bij elkaar betekende niet dat je één was (…) Dichterbij dan vel op vel kon niemand komen. De broer moest huilen om die gedachte.”
 
Bart Moeyaert: De gans en zijn broer. Ill. Gerda Dendooven. Querido, Amsterdam. 153 blz. € 19,99. Vanaf 14 jaar.

Lees ook de recensies over andere boeken van Martha Heesen:

 

 

© Bas Maliepaard 2018 | Disclaimer | Ontwerp - pmsmt