de Moemin-serie - Tove Jansson

'In de Moeminvallei mag iedereen kind zijn'
Door Bas Maliepaard

Trouw boeken, 17 juli 2010

Vorige

Waarom zijn de Moemins, die aanbiddelijke schepsels van Tove Jansson, niet net zo bekend als Pippi Langkous? Tijd voor een revival!

Wie de prachtige beschrijvingen van de Moeminvallei leest, wil niets liever dan er een bezoek aan brengen. Daar staat het blauwe huis van de nijlpaardachtige Moemins, met 's zomers 'een tuin als een bruidsboeket'. In de herfst krijgt het woud eromheen 'een rode blos' en in de winter lijken de bomen wel 'slagroomtaarten met op de takken hoeden van sneeuw'. Tot de avonden weer lengen en Snuisterik 'schemerliedjes' speelt op zijn mondharmonica, terwijl Mamamoem pannekoeken bakt, Papamoem uit zijn memoires voorleest en zoon Moem met zijn vrienden luistert.

Dit jaar is het precies 65 jaar geleden dat de Zweedstalige Finse Tove Jansson (1914-2001) het eerste Moeminboek schreef. Met de daaropvolgende delen beleefden de Moemins hun internationale doorbraak. De serie werd in de loop der jaren vertaald in veertig talen en bewerkt tot strips, tekenfilms, theaterstukken, radio- en televisieseries. Begin jaren negentig verrees in Finland zelfs een pretpark: Moomin World.

Buiten de commercie om kreeg Jansson ook waardering: ze won de Hans Christian Andersen Award, ook wel de Nobelprijs voor de jeugdliteratuur genoemd. Toch zijn de Moemins in Nederland nooit echt succesvol geweest. De boeken werden hier in de jaren zeventig voor het eerst uitgebracht, maar ze bereikten niet de klassieke status van Pippi Langkous, dit jaar precies even oud. Jammer, want ze zijn in deze nieuwe vertaling ook nu nog de moeite waard.

Moem is een innemend, kinderlijk naÔef wezen dat de wereld om hem heen onbevangen tegemoettreedt. Soms bijna met een Winnie de Poeh-achtige onnozelheid, die onbedoeld grappig en licht filosofisch uitpakt. Zijn altijd opgewekte ouders zien nergens een probleem in en laten zich graag verleiden tot kinderlijke uitspattingen. Als hun huis overwoekerd raakt door betoverde oerwoudplanten, zien zij louter de voordelen ervan: Tarzan en Jane spelen en tropische vruchten eten.

Toch zijn de boeken geen lichtgewichten. In 'De komeet komt eraan' krijgen de Moemins bezoek van de Bisamrat. Hij voorspelt het einde der tijden, omdat er een komeet op de aarde afstormt, en merkt daarbij op dat de ondergang van de wereld hem weinig doet. Die boodschap roept bij veel valleibewoners existentiŽle vragen op, die subtiel en luchtig in het spannende avontuur worden verweven.

Moem en zijn vriendje, het aardvarkentje Snif, besluiten naar het 'observatorium' in de Eenzame Bergen te reizen. Daar werken professoren die het gevaar van de komeet kunnen duiden. Onderweg ontmoeten ze onder meer muzikant Snuisterik, regelneef Troel en ijdeltuit Troela.

'De hoed van de tovenaar' is vooral een komisch boek. Moem, Snuisterik en Snif vinden een toverhoed. Alles wat je daarin stopt, verandert van vorm en dat levert niet alleen plezier op. 'Het geheim van de winter', officieel het zesde deel van de serie, is plotseling veel serieuzer van toon. Het is een contemplatief, donker boek over eenzaamheid, ontheemding en heimwee. Moem wordt veel te vroeg wakker uit zijn winterslaap en ziet voor het eerst de sneeuw en de groene gordijnen van het noorderlicht. Hij moet zonder zijn ouders en vrienden de winter zien door te komen. Een mooi verhaal, maar voor veel kinderen vermoedelijk minder toegankelijk.

De bloemrijke taal van Jansson is soms aan de pittige kant, maar inhoudelijk overtuigen de boeken nog steeds. Ze barsten van de fantasievolle personages, ontroeren, maken je aan het lachen en doen je verlangen naar die betoverende Moeminvallei, waar iedereen kind mag zijn. Compleet met de vele pentekeningen van Jansson zelf, zijn vooral de eerste twee delen heerlijke voorleesboeken. Recentelijk verschenen 'Verrassingen in de Moeminvallei', met losse verhalen, en twee prentenboeken, die minder geslaagd zijn vanwege de oubollige uitstraling en matige verhalen. In het stripmuseum te Brussel loopt tot 29 augustus 2010 een tentoonstelling over Janssons Moemin-illustraties.


© Bas Maliepaard 2018 | Disclaimer | Ontwerp - pmsmt