Het raadsel van alles wat leeft - Jan Paul Schutten

'Wat is dat eigenlijk: leven?'
Door Bas Maliepaard

Trouw Boeken, 27 april 2013

Vorige

Kun je in één alinea schrijven over zowel ribonucleïnezuur (RNA) als het Canadese tieneridool Justin Bieber? Wel als je Jan Paul Schutten heet. Je zou hem de koning van de Nederlandse non-fictie voor de jeugd kunnen noemen (en zijn vrouw Bibi Dumon Tak de koningin). In 2008 won hij de Gouden Griffel voor ‘Kinderen van Amsterdam’ en onlangs bewerkte hij Dick Schwaabs ‘Wij zijn ons brein’ voor kinderen, onder de titel ‘Jij bent je brein’.

En nu is daar een schitterend uitgegeven boek (linnen rug, goud op snee, prachtige, stoere illustraties) met de ambitieuze titel ‘Het raadsel van alles wat leeft’. Schutten beschrijft hierin het ontstaan en de evolutie van het leven en schuwt de taaie details niet. Retrovirussen, DNA, seksuele selectie, trilobieten; het komt allemaal aan bod. Maar wel op een zeer humorvolle, laagdrempelige manier zonder overmatige simplificatie: “Hoe is dat RNA dan ontstaan? Ook RNA is namelijk een lang molecuul, dat erg ingewikkeld in elkaar zit. Het is een beetje alsof je miljarden pakken lettervermicelli in de oceaan kiepert en net zolang wacht tot er spontaan allerlei songteksten van Justin Bieber op het strand aanspoelen. De kans dat zoiets gebeurt is niet onmogelijk, maar wel zo klein dat je het bijna onmogelijk kunt noemen.”

Schutten grossiert in dit soort vrolijke voorbeelden, die de ‘technische uitleg’ opeens dichtbij brengen. Hij vertelt over het pantoffeldiertje (‘kleiner dan het puntje op deze i’) dat applaus verdient omdat het leeft, want leven is knapper dan je denkt. Wat is ‘leven’ eigenlijk? En waar en wanneer is het begonnen? Hoe kan het dat Jos Grootjes uit Driel dezelfde voorouders heeft als een azalea? En lijk je acht maanden voor je geboorte echt op een makreel?

Haarfijn en bewonderenswaardig helder legt Schutten het uit, al moet je je hoofd er soms wel bij houden. De opzet lijkt bijna associatief, alsof Schutten alles live aan je zit te vertellen. Dat maakt het prettig leesbaar, maar af en toe een (schematische) samenvatting van de leerstof was toch geen overbodige luxe geweest.

In het laatste hoofdstuk is er aandacht voor de twijfels die sommigen bij de evolutietheorie hebben. Schutten vertelt over scheppingsverhalen en het creationisme zonder daarover te oordelen. De lezer mag zelf een standpunt bepalen. Een knap, veelomvattend boek.
 
Jan Paul Schutten: Het raadsel van alles wat leeft. Ill. Floor Rieder. Gottmer, Haarlem. 160 blz. € 19,95. Vanaf 11 jaar.

Bekroond met de Nienke van Hichtum-prijs 2013.
Bekroond met het Gouden Penseel én de Gouden Griffel 2014.

Lees ook de recensies over andere boeken van Jan Paul Schutten:

 

© Bas Maliepaard 2018 | Disclaimer | Ontwerp - pmsmt