Naar het noorden - Koos Meinderts

'Jaap krijgt een cultuurshock'
Door Bas Maliepaard

Trouw Boeken, 19 november 2016

Vorige

'Naar het noorden' speelt in de hongerwinter van 1944-1945 en komt meteen binnen. Niet alleen om wát er in de eerste twee hoofdstukken gebeurt - Jaap (bijna 11) krijgt een babyzusje dat slechts een paar minuten leeft - maar vooral door de manier waarop Koos Meinderts dit drama opschrijft: ingehouden en met precieze observaties.

"Ze lag in het schuurtje in een schoenendoos van mijn vader. Zwarte herenschoenen, merk Bata, maat 45. Ze kreeg geen kist. 'We hebben het hout hard nodig voor de kachel', zei mijn vader. Hij zou haar straks naar het kerkhof brengen." En even later: "Mijn vader droeg de schoenendoos zoals je een baby draagt, op zijn arm."

De kracht van dit boek zit in die vaak schrijnende details, die een levend tijdsbeeld oproepen en het leed voelbaar maken. De kalme, indringende toon doet soms denken aan die van het Kinderboekenweekgeschenk van dit jaar, 'Oorlog en vriendschap' van Dolf Verroen. Meinderts draagt zijn boek aan deze schrijver op.

Op waterige soep van de gaarkeuken na heeft Jaaps gezin nauwelijks te eten. Zijn moeder is een schim van zichzelf, zijn broertje Kleine Kees heeft een opgezwollen hongerbuikje: "Kees woog minder dan een ballon. Eén zuchtje wind en hij steeg op."

Zijn ouders besluiten Jaap, Kleine Kees en zus Nel naar het noorden te sturen, waar meer voedsel voorhanden is. Tussen de 40.000 en 50.000 ondervoede stadskinderen werden die winter naar het platteland gestuurd, meldt het nawoord.

Na een hachelijke bootreis worden de drie elk op een apart adres in Friesland ondergebracht. Meinderts beschrijft invoelend de kleine cultuurschok: stadse, katholieke Jaap komt in een dorp bij een streng gereformeerd echtpaar, dat hem liever geen kruisje ziet slaan.

Jaap mist thuis, zeker als hij te maken krijgt met een persoonlijke oorlog, tussen hem en klasgenoot Tjeerd. Na vier maanden mag hij terug, maar hoe is het zijn familie in de tussentijd vergaan?

De Duitsers worden nergens genoemd. Er zijn soldaten en bombardementen, maar de nadruk ligt op de gevolgen van de oorlog voor deze kinderen, niet op de politiek erachter. Na zijn onlangs bekroonde jongerenroman 'De zee zien' levert Meinderts opnieuw een prachtboek af, dat bovendien smaakvol is vormgegeven en geïllustreerd.

Koos Meinderts: Naar het noorden. Ill. Annette Fienieg. Hoogland & Van Klaveren; 198 blz. euro 14,95. Vanaf 11 jaar.

Lees ook de recensies over andere boeken van Koos Meinderts en Annette Fienieg:

 

 

© Bas Maliepaard 2018 | Disclaimer | Ontwerp - pmsmt