Zwarte zwaan - Gideon Samson

'Rifka is een rotkind'
Door Bas Maliepaard

Trouw Boeken, 24 november 2012

Vorige

,,Als je nog één keer zoiets zegt, geef ik je zo’n harde dreun voor je kop dat je neusbotje doorschiet in je hersens en je in één klap dood bent.” Rifka (12) is een meedogenloos, manipulatief rotkind, dat heerst over haar klasgenoten, ‘het volk der truttenkoppen en piemelpikkies’. Haar beste vriendin Duveke gebruikt ze als een zielig schaakstuk in haar spel.

Dat neemt steeds verontrustender vormen aan als Rifka, geïnspireerd door de begrafenis van klasgenoot Mori, besluit haar eigen ontvoering en dood in scène te zetten. Zo hoopt ze honderden mensen om háár te zien treuren. Lachen, toch? Duveke is haar handlanger tegen wil en dank.

Rotkinderen als Rifka kom je niet vaak tegen in de Nederlandse jeugdliteratuur. Anna van Praag schreef over zo’n meisje in ‘Nooit meer lief’ en Mireille Geus in ‘Big’, maar Rifka doet het meest denken aan Robbie Nathan uit ‘Godje’ van Daan Remmerts de Vries. Samson liet zich duidelijk door diens werk inspireren en leende en passant wat namen: Rifka, Mori en Olivier (Duvekes grote broer) zijn ook hoofdpersonen uit boeken van Remmerts de Vries.

Toch gaat Samson verder dan zijn voorgangers. Waar zij probeerden enige sympathie voor hun rotkinderen te wekken of hun gedrag op z’n minst te verklaren, probeert Samson dat niet te doen. Zelfs Rifka’s weinig zorgzame ouders houdt hij zoveel mogelijk buiten schot door ze nauwelijks op te voeren. Samson lijkt te willen zeggen: er bestaan kinderen die rot zijn van zichzelf.

Een fascinerend thema dat hij met lef uitwerkt. Drie delen, die geraffineerd in elkaar grijpen, laten drie personages aan het woord. Duveke als onzekere ik-figuur, over de aanloop naar de ‘ontvoering’. Olivier in de derde persoon over de nasleep: Rifka’s begrafenis. Hij blijkt zijn eigen geheimen te hebben. Pas daarna maak je, door Rifka’s ogen, mee wat zich tijdens haar ontvoering heeft afgespeeld. Origineel dat Samsom hier in de bevreemdende tweede persoon schrijft, alsof Rifka zichzelf net zo dwingend toespreekt als haar omgeving: "Je vingers tintelen, die dreun ligt al klaar in je handen."

Gaandeweg ontwikkelt het verhaal zich tot een huiveringwekkende psychologische thriller, met een schokkende ontknoping. Samson speelt meesterlijk met je verwachtingen en weet zelfs op de laatste bladzijde nog te verrassen. Hij won al eens een Zilveren Griffel voor ‘Ziek’, maar ‘Zwarte zwaan’ is beter.
 
Gideon Samson: Zwarte zwaan. Leopold, Amsterdam. ISBN 9789025861308; 212 blz. € 14,95. Vanaf 12 jaar.

Lees ook de recensies over andere boeken van Gideon Samson:

 

© Bas Maliepaard 2017 | Disclaimer | Ontwerp - pmsmt